Chương 10–18

10

Mang hồn phách mà ôm giữ cái Một,
có thể không để chúng lìa nhau chăng?
Chuyên chú khí cho đến mềm mại,
có thể như đứa trẻ sơ sinh chăng?
Gột rửa tấm gương huyền diệu,
có thể không còn tì vết chăng?
Thương dân trị nước,
có thể không dùng mưu trí chăng?
Khi cửa trời mở đóng,
có thể giữ phần mái chăng?
Sáng tỏ thông suốt bốn phương,
có thể vô vi chăng?
Sinh ra vạn vật, nuôi dưỡng vạn vật;
sinh mà không chiếm hữu,
làm mà không cậy công,
dẫn dắt mà không làm chủ:
đó gọi là huyền đức.

11

Ba mươi nan hoa chung một trục bánh xe;
nhờ chỗ trống không mà xe dùng được.
Nhào đất sét làm đồ đựng;
nhờ chỗ trống không mà đồ đựng dùng được.
Đục cửa ra vào, cửa sổ để làm nhà;
nhờ chỗ trống không mà nhà dùng được.
Cho nên cái “có” đem lại lợi ích,
còn cái “không” đem lại công dụng.

12

Năm màu làm mắt người mù lòa;
năm âm làm tai người điếc lác;
năm vị làm miệng người tê dại;
ruổi ngựa săn bắn làm lòng người phát cuồng;
của hiếm khó được làm hành vi người lầm lạc.
Vì thế thánh nhân lo cho cái bụng mà không lo cho con mắt;
bỏ cái kia mà lấy cái này.

13

Được sủng ái hay bị nhục đều làm ta kinh sợ;
coi trọng tai họa lớn như coi trọng thân mình.
Sao gọi là được sủng ái hay bị nhục đều làm ta kinh sợ?
Sủng ái là điều thấp hèn:
được nó thì kinh sợ, mất nó cũng kinh sợ.
Đó gọi là được sủng ái hay bị nhục đều làm ta kinh sợ.
Sao gọi là coi trọng tai họa lớn như coi trọng thân mình?
Sở dĩ ta có tai họa lớn
là vì ta có thân;
nếu ta không có thân,
thì ta còn tai họa gì?
Cho nên ai coi trọng thiên hạ như coi trọng thân mình,
thì có thể gửi gắm thiên hạ cho người ấy;
ai yêu thiên hạ như yêu thân mình,
thì có thể giao phó thiên hạ cho người ấy.

14

Nhìn mà không thấy, gọi là Di;
lắng nghe mà không nghe, gọi là Hi;
nắm bắt mà không được, gọi là Vi.
Ba điều ấy không thể truy cứu đến cùng,
cho nên hòa lẫn làm một.
Ở trên nó không sáng,
ở dưới nó không tối.
Miên man không thể gọi tên,
lại trở về chỗ không có vật.
Đó gọi là hình trạng không có hình trạng,
hình tượng không có vật thể;
đó gọi là hoảng hốt mơ hồ.
Đón nó thì không thấy đầu,
theo nó thì không thấy đuôi.
Nắm giữ Đạo của thời xưa
để chế ngự sự vật thời nay.
Biết được khởi nguyên xa xưa,
đó gọi là đầu mối của Đạo.

15

Những bậc giỏi nhất thời xưa
vi diệu, huyền thông, sâu xa,
sâu đến mức không thể biết được.
Chính vì không thể biết được,
nên ta chỉ gượng tả dáng vẻ của họ:
dè dặt như mùa đông lội qua sông;
thận trọng như sợ láng giềng bốn phía;
nghiêm trang như người khách;
tan chảy như băng sắp tan;
chất phác như gỗ mộc chưa đẽo;
rộng rãi như hang sâu;
hỗn độn như nước đục.
Ai có thể nhờ tĩnh lặng mà làm cho nước đục dần dần trong lại?
Ai có thể nhờ vận động lâu dài mà làm cho cái tĩnh dần dần sinh động?
Người giữ được Đạo này không muốn đầy tràn.
Chính vì không đầy tràn,
nên có thể cũ mà không cần làm mới.

16

Đạt đến chỗ hư không tột cùng,
giữ vững sự tĩnh lặng.
Vạn vật cùng nhau sinh khởi,
ta nhìn xem chúng trở về.
Vạn vật nhiều nhung nhúc,
mỗi vật đều trở về cội rễ của nó.
Trở về cội rễ gọi là tĩnh;
đó gọi là trở về với mệnh.
Trở về với mệnh gọi là thường;
biết được thường gọi là sáng suốt.
Không biết thường
mà làm càn thì gặp họa.
Biết thường thì bao dung;
bao dung thì công bằng;
công bằng thì toàn vẹn;
toàn vẹn thì hợp với trời;
hợp với trời thì hợp với Đạo;
hợp với Đạo thì trường cửu,
trọn đời không gặp nguy.

17

Bậc trị dân cao nhất, dân chỉ biết là có người ấy;
bậc kế đến, dân thân yêu và ca ngợi;
bậc kế đến nữa, dân sợ hãi;
bậc kế đến nữa, dân khinh rẻ.
Lòng tin không đủ,
thì sinh ra không tin.
Thong thả thay, bậc cao nhất quý trọng lời nói của mình.
Công thành việc xong,
trăm họ đều nói: “Ta tự nhiên như thế.”

18

Đạo lớn bị bỏ,
mới có nhân nghĩa;
trí tuệ xuất hiện,
mới có đại ngụy;
lục thân bất hòa,¹
mới có hiếu từ;
nước nhà rối loạn,
mới có trung thần.

Lục thân: cha con, anh em, vợ chồng. ↩